Gelukkig nieuwjaar! Ik hoop dat iedereen een fijne jaarwisseling heeft gehad en zich – online, offline of mentaal – omringd weet door geliefden. Zelf at ik mijn oliebollen in het appartement van mijn schoonmoeder, samen met mijn vriend. We herdachten het verlies van mijn schoonvader in begin 2020, proostten op onze gezondheid en keken uit naar hoopvolle tekens voor 2021. We zagen de oudejaarsconference op de NPO.

Het was de tiende en laatste oudejaarsconference van Youp van ‘t Hek. Tot vorige week had hij ons in spanning laten zitten: doet ‘ie het wel, doet ‘ie het niet? Spelen voor 30 man is immers lang niet zo lekker als voor een volle zaal, en met de huidige lockdown zou het zelfs voor een lege zaal moeten. Hij deed het toch: een eerder opgenomen try-out voor een dertigkoppig publiek was wat we te zien kregen.

Hoewel ik geen fan ben van de ouwe zeurpiet met zijn eeuwige bretels en ronde brilletje was ik wel benieuwd hoe zijn terugblik op 2020 eruit zou zien. Als cabaretliefhebber kijk ik graag naar de ervaren rotten in het vak. Liever had ik Claudia de Breij, Soundos of een andere niet-witte-en-mannelijke cabaretier (weer) eens het eindejaarsprogramma zien uitvoeren. Niet dat ik witte mannen haat (uitzonderingen daargelaten), maar gewoon omdat ze wel genoeg op tv en andere media aan het woord zijn geweest.  

Het is net als thee. Mijn ouders hebben meestal één soort thee in huis: English breakfast tea. Vraag je om een kopje thee, dan krijg je deze thee. Als iemand vroeg wat voor thee het was, zeiden we “gewone thee”, want dat was het voor ons. Als kind leerde ik echter pas theedrinken toen ze me een keer een ander soort lieten proeven: aardbeienthee. Van de zoete fruitthee was de overstap naar “gewone thee” met suiker beter te doen. Later ontdekte ik meerdere soorten thee en begreep ik dat het handiger was om “gewone thee” als “zwarte thee” of “English breakfast thee” te omschrijven.

Inmiddels drink ik nog steeds graag deze thee (nu wel zonder suiker). Maar ik wissel af met earl grey, rooibos, muntthee, herfststormthee, winterthee, sterrenmuntthee, zoethout of gemberthee. English breakfast is niet langer ‘gewone thee’: het is één van de vele smaakjes geworden.

De norm kan alleen de norm zijn als er geen gelijkwaardige alternatieven zijn. 10 keer achter elkaar Youp van ’t Hek die het jaar samenvat zou prima zijn, als er geen andere getalenteerde soorten mensen waren die op televisie wilden. Gelukkig zag Youp het zelf ook in: de tijden zijn veranderd, maar zijn humor niet. Het getuigt van goed inzicht in de tijd en zichzelf dat hij stopt met de eindejaarsconference. Niet dat ik niet heb kunnen lachen om Youps conference. Zijn gesproken liedje “gemberthee” vond ik grappig, evenals zijn observaties over het beroep ‘wenkbrauwverzorger’ of een beterschapskaart voor een cavia. Leuke, herkenbare vondsten over alledaagse dingen.

Bij het omschrijven van actualiteiten of de tijdsgeest blijft hij echter hangen in verbaasde observaties, alsof hij er zelf geen deel van uitmaakt. Het is dat hij zelf in het ziekenhuis heeft gelegen met corona, anders had hij daar vast ook van een afstandje zijn wenkbrauwen over opgehaald. Graag citeer ik een theatercollega van Youp, Diederik Ebbinge (o.a. mede-schrijver en Anton uit De Luizenmoeder). Hij besprak in een interview met Trouw de grenzen van humor:

“als satiricus of cabaretier reageer je op de tijd waarin je leeft. Je bent niet bepalend, het is een reactief vak. […] Je moet niet willen vasthouden aan wat je altijd al deed en dan klagen dat mensen er aanstoot aan nemen. Je moet bedenken: hoe kan ik in déze tijd iets maken. […] Als je die lenigheid niet hebt, dan ben je gewoon af als cabaretier. Dan moet je je laten omscholen. Dan faal je in je vak. Dan zeg je in wezen: ik ben niet in staat om in deze tijd nog iets grappigs te maken.”

Wat een verademing was dan ook de voorstelling “Adem” van Nasrdin Dchar. Deze voorstelling die óók terugblikte op 2020 werd op 1 januari uitgezonden. Waar Youp van ’t Hek liet zien niet meer mee te kunnen met de tijd en de coronamaatregelen, weet Nasrdin Dchar er een draai aan te geven die helemaal klopt. Zijn voorstelling vindt plaats in een leeg theater en was op 12 december 2020 online te streamen. Zijn theatermonoloog is geen cabaret te noemen, want hij speelt niet op de lach, maar (klein)kunst is het zeker. Terwijl hij vertelt over zijn oudjaarsavond in drie verschillende versies, speelt hij ook de andere personages die daarbij zijn: achtereenvolgens zijn gezin, zijn ouders en zijn beste vriend. Hij blijft zeer integer en persoonlijk en maakt toch echt contact met het publiek als hij recht de camera in kijkt. Ongemakkelijk, soms. Maar bovenal ontroerend, liefdevol en verfrissend.

Ik zeg niet dat Youp van ’t Hek nooit meer cabaretvoorstellingen mag maken of dat alle witte mannen van tv moeten. Maar het moge duidelijk zijn dat meer perspectieven, verhalen, kleuren en smaken zeer welkom zijn op tv. Youp is de English Breakfast Tea van het theater. En Nasrdin? Minty Morocco natuurlijk.


4 reacties

Hennie Verkerke · 4 januari 2021 op 10:34

Haha, een origineel verhaal, zeg! Ik vind het kleinkunst.

Niké · 4 januari 2021 op 11:04

Goed geschreven, Linda. Lekker begin van het nieuwe waar waarin jij gaat stralen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.