Ik ben tegen de onderbuik. Behalve als deze onder een hangbuikzwijntje hangt. Dat vind ik lief. Nee, ik bedoel het onderbuikgevoel. Dat steekt zijn zwetende kop weer op als het verkiezingstijd is. Angsten worden extra gevoed, boosheid tegen anderen wordt aangewakkerd, twijfels aan alles worden gezaaid, verbale scheten worden gelaten en olie wordt op het vuur geflikkerd.

Populisme speelt een steeds grotere rol in de politiek. Dat wil niet zeggen dat het een nieuw fenomeen is. Sterker nog, het woord populisme verwijst naar de gewoonte van de oude Romeinen om het volk naar de mond te praten. Een mond die gevoed werd met brood en die het bloeddorstig uit mocht schreeuwen tijdens spelen waarin mensen en dieren elkaar naar het leven stonden.

Het is ook wel logisch dat politici hun potentiële stemmers proberen te paaien met beloftes die het volk graag wil horen. Zonder steun van hun kiezers zijn de machtigen niet machtig. Toch heb ik grote problemen met de onderbuik omdat deze alleen gevuld is met gevoelens. En dan in de regel niet de fijnste onderbuikgevoelens: haat, nijd, angst en woede staan centraal. Zelden gaat het over vlinders in de buik, bubbels van geluk in de maag of pure euforie. Het gevaar van jezelf door emoties te laten leiden is dat feiten er niet meer toe doen. Op de feiten die uitsluitend jouw persoonlijke sentimenten ondersteunen na. Andere feiten worden dan al snel propaganda of ‘fake news’ van ‘de ander’.

De Amerikaanse professor sociale psychologie Jonathan Haidt vat de onderliggende mechanieken van onderbuikgevoelens volgens mij goed samen. Ik kwam onlangs een video van hem tegen op Youtube. Hij stipt in dit filmpje drie onwaarheden aan die wereldwijd ten onrechte voor waar aan worden gezien:

  1. Schade is altijd permanent en kan je niet sterker maken.
    Volgens Haidt zit er meer waarheid in de opvatting ‘wat je niet doodt maakt je sterker’. Hij stelt dat dit niet voor alles opgaat, maar wel voor zaken als het immuunsysteem dat op de proef gesteld moet worden om te functioneren, voor het bankensysteem dat niet alleen beschermd moet worden maar dat je ook moet testen op veerkracht, en voor het opvoeden van kinderen. Volgens hem is het niet goed als kinderen te veel beschermd worden tegen alle vervelende dingen uit de buitenwereld. Dat zorgt er namelijk voor dat ze als volwassenen slecht kunnen omgaan met kritiek en tegenslagen. En volgens mij worden ze ook zeer gevoelig voor geborrel uit de onderbuik.
  2. Vertrouw altijd op je gevoel.
    Haidt pleit er juist voor om kritisch te zijn ten aanzien van je gevoelens, omdat er iets anders aan de hand kan zijn dan je op basis van die gevoelens in eerste instantie denkt. Je beleeft de wereld namelijk altijd vanuit een bepaalde perceptie; jouw gevoel is dus niet altijd de ultieme waarheid. Hij stelt dat dat nodig is om kritisch te leren denken en dat het beter is voor je geestelijke gezondheid om niet altijd op je gevoel te vertrouwen. Kortom: vertrouw niet te veel op je onderbuik.
  3. Het leven is een strijd tussen goede en slechte mensen.
    Haidt verwijst naar de neiging die mensen hebben om hun eigen ‘stam’ als goed te zien en de andere stam als slecht. Gedurende grote delen van de geschiedenis waren stammenoorlogen een realiteit, maar tegenwoordig uit het zich vooral in zwart-wit-denken en je ingraven in de bubbel rondom je eigen stam. Studentenverenigingen en sportwedstrijden spelen nu nog in op dit ‘wij-tegen-zij-denken’ waar ons brein zo lekker op gaat. Hij geeft aan dat hij op de universiteiten van nu jonge mensen ziet die de wereld ook zo indelen. Het onderwijssysteem blijft ook hameren op verschillen tussen groepen. Bijvoorbeeld door rijke mensen per definitie als slecht te zien en arme mensen als goed. Volgens hem belemmert die manier van denken ware inclusiviteit en diversiteit. En in verkiezingstijd worden de messen volgens mij altijd geslepen en de verschillen tussen stammen, pardon: partijen, alleen maar benadrukt. Kijk dus uit voor de onderbuikgevoelens die opgeroepen worden door wij-zij-denken in politieke campagnes.

Als je een buik opensnijdt zodat de darmen eruit puilen, hebben die qua structuur wel iets weg van de hersenen, maar dan groter en grover. Helaas kun je niet rationeel denken met je onderbuik. Daar heb je toch echt je hersenen voor nodig. Ik pleit er dan ook voor om te gaan stemmen vanuit je hoofd. En vanuit je hart. Niet vanuit je onderbuik. Ik wens iedereen dus veel wijsheid toe tijdens de verkiezingen in de aanloop naar 17 maart.


0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.