In de ban van Tim: over ons tragikomische leven

Beste lezer, val ik met de deur in huis; voordat u mij aanziet voor een extreme narcist moet ik meteen iets toelichten. Hoewel ik noodgedwongen aan mezelf vastzit, gaat deze column niet alleen over mij. Nee, de Tim uit de titel van deze column, dat is hij, die filosoof en cabaretier: Tim Fransen. Tim is in. Hij schreef dit jaar het essay voor de maand van de filosofie: Het leven als tragikomedie, over humor, kwetsbaarheid en solidariteit.

Die maand is trouwens april,
voor wie dat weten wil.

April was ook de maand waarin ik via mijn vader tweevoudig met mijn naamgenoot in aanraking kwam. Om precies te zijn: op Koningsdag. Ik was op de dag dat ons Willem-Alexander zijn verjaardag vierde bij mijn vader op bezoek. Op de tafel in de woonkamer lag het boekje dat ik zojuist noemde. Mijn vader had het gekregen van een vriendin van hem. Ik had nog nooit van Tim Fransen gehoord, maar de titel prikkelde mijn nieuwsgierigheid. Het lezen van de introductie bevestigde bovendien dat deze Tim leuk kan schrijven. Ik voelde me onmiddellijk verwant. Ik nam me voor om het boekje later een keer te lenen om verder te lezen.

Voordat ik het boek zou lezen, leerde ik Tim echter eerst van een andere kant kennen: die van filosofisch cabaretier. Diezelfde avond was hij namelijk te zien op de publieke omroep met zijn programma Het Kromme Hout der Mensheid. In die show weeft hij op een grappige manier de levensverhalen en ideeën van componist Beethoven, filosoof Kant en keizer Napoleon aan elkaar. Zij waren tijdgenoten. Tim weet mooie verbanden tussen deze personen te leggen. In zijn voordracht doet hij me denken aan een kruising tussen komieken Eric van Sauers en Theo Maassen. Vanwege zijn lange gestalte, enigszins platte gezicht en grote oren lijkt hij sowieso wel wat op laatstgenoemde. Tim zet al met al een interessante en zeer vermakelijke show neer. Aanrader!

En toen was Linda jarig. Dat betekende dat ik een cadeautje nodig had. Voor een deel was dat een inkoppertje: Linda houdt van boeken en boeken houden van Linda. Met een boekenbon doe je haar dus altijd een plezier. Maar in de boekwinkel lag ook het boekje van Tim Fransen zichzelf te prostitueren. Ik kocht het omdat ik het echt iets voor Linda vind. Ze is geïnteresseerd in filosofie én beoefent zelf kleinkunst. Ik realiseerde me op dat moment dat de kans groot was dat ze het boek zelf al had, of ook van iemand anders cadeau kreeg. Tegelijkertijd dacht ik: “Als ze het boek al heeft, neem ik het wel over”. Of als ik eerlijk ben: “Ik hoop dat ze het al heeft, dan houd ik het zelf, mwhoehahaha”. Een lang verhaal kort: zo ging het, want ze kreeg het boek ook cadeau van een vriendin van haar. Ik ben die vriendin erg dankbaar, omdat ik het boek toen zelf kon gaan lezen. Het bleek een interessant verhaal te zijn.

Tim leerde me dat tragedie ons allen in vele vormen omringt. De grootste tragiek van het mensenleven is dat het eindig is. Het bijzondere is dat we dat weten. Hoe ga je daar mee om? Angst voor de dood ligt op de loer. En Tim Fransen laat zien dat die angst samenhangt met onze onvermijdelijke tekortkomingen: het lichaam dat ons vroeg of laat in de steek laat en onze vlammende behoefte aan erkenning door anderen bijvoorbeeld. Tim waarschuwt voor de menselijke neiging om het tragische, dat al onze kwetsbaarheden blootlegt, te ontkennen. Dat is een illusie die grenst aan grootheidswaan.

Humor is volgens Tim een manier om ons te verbinden met onze eigen kwetsbaarheid én met die van anderen. Volgens hem helpt de humor ons om “de realiteit onder ogen te zien, zonder dat we eraan onderdoor gaan”. Hij pleit voor humaniserende humor. Dat is humor die onze gedeelde menselijke tekortkomingen laat zien, zonder iemand anders belachelijk te willen maken. Als je dat laatste wel doet ontken je namelijk je eigen kwetsbaarheid ten koste van die van iemand anders. Zo doe je net alsof alleen andere mensen grappige gebreken hebben, terwijl je als je in de spiegel kijkt, een net zo tragikomisch figuur ziet. Dus kun je maar beter lachen om jezelf, mét de ander. Goed idee, Tim!