Het verleden in een open boek

Het lezen van boeken heeft sinds ik kind was mijn interesse voor geschiedenis aangewakkerd. Het is een vuur dat soms smeult, maar dat nooit zal uitdoven. Tot ik uitdoof. Verhalen uit het verleden raken me het meest als ze over mensen gaan in plaats van over jaartallen en statistieken. Onlangs realiseerde ik me dat niet alleen de inhoud van een boek een verhaal over mensen vertelt, maar dat het boek als fysiek object dat ook kan. Het verleden in een open boek.

Ik ontdekte een filmpje van een Engelse antiquair en handelaar in zeldzame boeken die ook youtuber is. Hij gebruikt zijn online aanwezigheid natuurlijk om zijn eigen zaak te promoten, maar ook om zijn passie voor mooie en bijzondere boeken over te brengen. En dat doet hij goed. Tom Ayling, want zo heet hij, maakte een filmpje met de titel ‘The Tragic Truth About Beautiful Books’.

In dit filmpje bespreekt hij een paar nieuwe aanwinsten. Het zijn prachtige boeken van meer dan honderd jaar oud en in bijna perfecte staat. Om die reden kocht hij ze. Maar toen ontdekte hij dat deze boeken een tragische geschiedenis herbergen. Aan de hand van wat er voor en achter in de boeken staat, weet hij te achterhalen van wie de boeken waren, van wie deze persoon ze kreeg en wie ze gemaakt heeft. Dan duikt hij in historische bronnen en achterhaalt wat er met deze mensen gebeurd is. Met een ronduit ontroerende ontknoping.

Dit filmpje maakte niet alleen indruk op mij vanwege het tragische verhaal, maar maakte me er ook van bewust dat boeken soms persoonlijke verhalen schetsen van de mensen die de boeken bezaten. Ik begon mijn eigen boeken anders te bekijken. Toen viel me iets op. Ik had van mijn tante (een zus van mijn moeder) eerder dit jaar enkele oude boeken uit de serie ‘het aanzien van’ gekregen. Dit zijn overzichten van nieuwsberichten uit de recente geschiedenis. Met veel foto’s. Leuke bladerboeken.

Terwijl ik door die boeken aan het bladeren was, viel mijn oog ineens op een inscriptie op het voorblad van een ervan. Er stond: Jwachelder. Dat raakte een snaar, want zoals de oplettende lezer misschien is opgevallen is mijn achternaam Wachelder. En mijn vader heet Jos Wachelder. Ik dacht daarom even dat hij dit boek bij mijn tante had gezien en er iets in had gekrabbeld, met het idee om het voor mij te bewaren. Ik stuurde hem een foto van de krabbel om te checken of dit zijn handschrift was. Zijn antwoord: dit is het handschrift van míjn vader; die verzamelde dit soort boeken.

Het boek was dus van mijn opa! Mijn opa, die net als mijn vader Jos Wachelder heette en die ik nooit gekend heb omdat hij lang voor mijn geboorte overleden is. En nu had ik een boek uit 1970 in handen dat van hem is geweest, kort voordat hij overleed in 1971. Hoe is dit mogelijk? Navraag bij mijn tante leert dat haar (inmiddels overleden) man het waarschijnlijk ooit van mijn (ook overleden) moeder heeft gekregen. Het kwam dus oorspronkelijk uit de erfenis van mijn opa. Al kan ik me niet herinneren dat ik het als kind in de boekenkast van mijn ouders heb zien staan. Opa Wachelder heeft er via de voorzienigheid voor gezorgd dat het boek bij zijn leeshongerige kleinzoon terecht kwam. Alsof hij me via dit boek even gedag wil zeggen. Bedankt opa. Groeten terug van je kleinzoon.