Alles. Dat is wat heelal betekent. De oneindige ruimte vervormt en gaat over in een negatief van landschappen met felle psychedelische kleuren. Rood, groen, geel, blauw, paars. Afgewisseld met shots van een opengesperd oog dat dit alles gade slaat. Ik ben aan het trippen, maar niet in mijn hoofd. Ik zit in de bioscoop en kijk 2001: A Space Odyssey.

2001: A Space Odyssey heelalDe film had zijn eerste succes te danken aan het feit dat veel jonge mensen in 1968 de genoemde scene graag wilden ervaren. Zonder die bezoekers was de film waarschijnlijk al snel uit roulatie gehaald. Het werd echter een klassieker. Vijftig jaar nadat Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey verscheen, is de film tijdelijk opnieuw in bioscopen te zien. Een eerbetoon.

Hoewel ik de film ooit op tv zag, is dit de eerste keer dat ik deze zie zoals de meester het bedoeld heeft. Het meisje aan de kassa waarschuwt ons (terwijl ze met haar ogen rolt) dat er in het midden een met muziek ondersteunde pauze van twee minuten zit, die zij niet mogen overslaan van die (irritante) regisseur. Aangezien Kubrick al jaren overleden is, klinkt dit alsof hij vanaf een donderwolk alles in de gaten houdt, om bij de minste afwijking van zijn tien geboden toe te slaan met bliksem. Daar is hij toe in staat.

Het begint out of focus. Wij moderne bioscoopbezoekers kijken meteen ongerust om ons heen. Zijn ze vergeten ons een 3D bril mee te geven? Het beeld stelt scherp. Gelukkig. Dan gaat het beeld op zwart. In den beginne was er niets. Onder het zwarte niets borrelt unheimische koorzang omhoog. Uit die oersoep komen we als kijker in een vrij stoffige omgeving terecht. Het waait. Er scharrelen mensen in apenpakken rond. We zijn op weg naar de Dawn of Men. Een van de aapmensen hoest. In reactie daarop niest de vriendin die rechts van me zit. Er volgt nog een echo in de vorm van een onderdrukte proest verderop in de zaal… Strauss slaat toe. De pauken van Also Sprach Zarathustra beuken er op los. De losgeslagen aapmens slingert het bot dat hij als wapen gebruikte de lucht in. Het gaat naadloos over in een ruimteschip.

2001: A Space Odyssey

Stanley Kubrick en schrijver Arthur C. Clarke schetsen vervolgens de toekomst van de mens in de ruimte. Ruimtevaartuigen, een ruimtestation met gadgets als een videotelefoon en een fotograaf met een camera die eruitziet als een pistool met een verrekijker in plaats van een loop. En een minutieus in beeld gebrachte landing op de maan. Interessant is dat deze fictieve landing plaatsvond vóór de eerste echte maanlanding. Neil Armstrong zette een jaar later, in 1969,  voor het eerst voet op de maan en sprak zijn beroemde woorden over die stap uit. De maanlanding in 2001: A Space Odyssey ziet er zo goed uit, dat dit gegeven later allerlei complottheorieën in het leven riep die beweerden dat de maanlanding in 1969 ook door Kubrick in scene moest zijn gezet.

De rest van 2001: A Space Odyssey draait om een plot van een ruimtereis naar Jupiter, maar neemt de kijker toch vooral mee in een filmische meditatie. Het gaat nauwelijks over karakters. Supercomputer HAL 9000,  die het ruimteschip bestuurt, wekt meer emotie op in zijn angst om dood te gaan dan de menselijke astronauten. Een hele prestatie aangezien hij alleen bestaat uit een vriendelijke zalvende stem en een cameralens met een rood oog in het midden. In het eerste en laatste kwart van de film wordt helemaal niet gesproken. De beelden en de muziek spreken voor zich. Zonder te willen verklaren.

Het toekomstbeeld van Kubrick en Clarke is inmiddels ingehaald door de werkelijkheid, maar staat als kunstvorm en inspiratiebron fier overeind. In 2001 ging er geen bemand ruimteschip naar Jupiter, maar ene Elon Musk is nu hard bezig om reizen naar en kolonisatie van Mars voor te bereiden. Dezelfde Musk waarschuwt ook voor de gevaren van Artificial Intelligence (AI). Met supercomputers als HAL 9000 binnen handbereik kan de mens zomaar de controle over het heelal verliezen. Vraag dat maar aan Siri. Zij weet alles.

Categorieën: Tim Wachelder

0 reacties

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.