Halloween

Voor het eerst in mijn leven was ik uitgenodigd voor een herfstfeestje. Toen ze nog in de VS woonden, vertellen twee Amerikaanse vrienden me, organiseerden ze dit soort dingen om de haverklap. In de jaren dat ze in Italië woonden (in Bologna, waar onze meanderende vriendschap begon) was de traditie naar de achtergrond geraakt. Maar ze waren pas een paar maanden in Nederland, en een herfstfeestje klonk als een goed excuus om wat mensen bij elkaar te krijgen. Bovendien was het weer precies slecht genoeg om al vroeg in het seizoen te verlangen naar een gezellige get-together binnenshuis.

In een ander land wonen betekent dat je dagelijks raadsels tegenkomt. Zo ook mijn Amerikaanse vrienden. Vooral etensgerelateerde vraagstukken worden mijn kant op geslingerd. Wat betekenen die getallen op de kaas? Ik: getallen op de kaas? Oh! Je bedoelt 30+ of 48+, dat verwijst naar het vetpercentage. Op de vraag waar je echt goede koffie kunt krijgen, antwoord ik melancholisch: in Bologna. Maar Nederlandse filterkoffie is ook lang niet slecht, en je krijgt er minder maagzuur van dan van espresso. Het is leuk om ondervraagd te worden over dingen waar je eigenlijk nooit meer bij stilstaat. Weer eens met de blik van een buitenstaander te kijken naar onze tradities en gewoontes.

Een traditie waar ze benieuwd naar zijn is Halloween. Ik ben even in de war – hoezo willen ze iets weten over Halloween? Dat is toch juist bij uitstek iets waar zij als Amerikanen meer vanaf weten dan ik. Ze vragen zich af of het een grote happening is hier, of kinderen ook langs de deuren gaan. Ik vertel ze over Sint-Maarten, dat een paar dagen later dan Halloween valt, op 11 november. Kinderen gaan dan met lampions de straat op en zingen bij de voordeur liedjes. (Althans, zo heb ik het altijd begrepen – ik ken de traditie uit Brabant helemaal niet.) Vroeger waren die lampions gemaakt van een uitgeholde suikerbiet of koolraap met daarin een kaarsje. De vergelijking met een jack-o-lantern is snel gemaakt, maar een griezelelement kan ik niet ontdekken aan Sint-Maarten.

Waar komen die spoken bij Halloween eigenlijk vandaan, vraagt een van mijn vrienden zich af. Wat hebben skeletten, heksen en weerwolven te maken met dat snoepfestijn? Ik denk dat de vraag andersom gesteld moet worden: wat hebben die snoepjes te maken met de spoken? Halloween valt op 31 oktober, de vooravond van Allerzielen, waarbij in het christelijk geloof de doden herdacht worden. En die viering is weer terug te voeren op een veel ouder gebruik, namelijk het Keltische nieuwjaar, dat op 1 november viel. Halloween-avond is dus een overgangsmoment, van het licht naar het donker, van het ene naar het andere seizoen, van het ene naar het andere jaar.

Het moment ook waarop de zielen van de overledenen hun laatste rustplaats moesten accepteren – als ze die rustplek niet vonden, zouden ze uit hun graven komen en door de straten dwalen. Mensen zetten uitgeholde pompoenen in hun vensters om de zielen af te schrikken en ze weer terug te laten keren naar hun plek op het kerkhof. Op Halloween-avond zochten de mensen elkaar op, roosterden kastanjes in een vuur en vertelden elkaar verhalen. 

Zoveel is er eigenlijk niet veranderd. De winter is in aantocht, buiten is het donker en hier staan we dan, bij elkaar op een herfstfeestje – te praten over tradities en volksaard. Tradities krijgen soms een andere invulling, raken soms vermengd met gewoontes uit andere culturen, en verdwijnen soms helemaal. We vergeten waarom we ook alweer doen wat we doen. We laten ons verleiden door het verhaal dat reclame ons wil doen geloven – op Halloween verkleed je je en ga je langs de deuren om snoep te verzamelen.

Is het erg dat we niet altijd meer weten wat we vieren? Is het erg dat we niet begrijpen waar gebruiken vandaan komen? Of gaat het om het ritueel? Het ritueel van samenkomen, samen een bolwerk vormen tegen het dreigende duister buiten. De warmte bij elkaar zoeken wanneer de natuur die niet langer biedt.

Misschien moet ik wat vrienden uitnodigen voor een Midwinterfeest, op 21 december, om te vieren dat de zon langzaam weer terugkomt. En verder te praten over alle ontdekkingen die ze nu weer in Nederland hebben gedaan.