Terug op de alma mater. Een oud-docent van mijn opleiding (Franse Taal en Cultuur) had me gevraagd of ik voor de B3-studenten misschien een gastcollege literair vertalen wilde verzorgen. Hoewel ik niet bepaald voor lesgeven in de wieg gelegd ben, vind ik dat ik van tijd tot tijd iets ‘terug moet doen’ en mijn opgedane kennis moet overdragen. Er zaten negen studenten tegenover mij – voor de opleiding Frans niet eens zo’n slechte score. Maar of er nog een hele nieuwe generatie gaat afstuderen de komende jaren? Dat is de vraag.
Het is geen goede tijd voor kleine opleidingen – zeker niet als die zich in de taal- en cultuurhoek bevinden. Het is een treurig beeld: studies die niet winstgevend genoeg zijn moeten ofwel opgaan in sexy klinkende parapluconstructies ofwel het veld ruimen. De Universiteit Utrecht neemt vanaf 2026-2027 geen nieuwe studenten Duits, Frans, Arabisch, Italiaans, Keltisch en religiewetenschappen aan en doekt de opleidingen in 2030 helemaal op. Ik vind het verdrietig dat de waarde van iets blijkbaar uitgedrukt moet worden in keiharde knaken, terwijl iedereen er toch rijker van wordt in aanraking te komen met andere delen van de wereld.
Dat het nog altijd erger kan, blijkt wel uit de alarmerende berichten die uit de VS komen. Sinds de grote oranje boeman in het Witte Huis zit, wordt aan alle poten van de democratie gezaagd. Het land dat eens het boegbeeld was van vrijheid, het land dat ooit zo open stond voor immigranten die hun dromen waar wilden maken – dat is nu het land van de foboi (angsten) geworden. Homofoob, transfoob, islamofoob. Xenofoob, ook. De heksenjacht op alles wat riekt naar anders-zijn heeft zich uitgebreid naar de het hoger onderwijs. Op Harvard, een van de grote ivy league-universiteiten, worden buitenlandse studenten per direct geweerd. Tenzij Harvard nog even akkoord gaat met allerlei idiote regels, zoals video-opnamen maken van protesten en die vrijgeven aan de overheid.
Hoe je het ook bekijkt: Harvard verliest. En met Harvard het hele wetenschappelijke onderwijs. Het moment waarop deze verbanning van buitenlandse studenten plaatsvindt, is dramatisch. De inschrijftermijn voor het volgende collegejaar is al verlopen. Waar moeten deze studenten naartoe? Ook in Europa wordt het studieaanbod schaarser en de regeringen rechtser. Ik maak me zorgen. Wat gebeurt er de komende jaren als curricula steeds verder teruggebracht worden tot eenheidsworst?
Ik zou willen dat mijn zorgen overdreven waren, dat ik het allemaal veel te zwart zag – maar ik ben bang dat we afstevenen op een wereld waarin steeds minder plaats is voor kritische geluiden en andersheid. Het wordt steeds normaler om trots te zijn op nationalisme en daarvoor uit te komen, heb ik het gevoel. Mensen scheppen er eer in intolerant te zijn en zichzelf voorop te plaatsen. En dat is doodeng. Wanneer verschijnen de bordjes met ‘voor bevolkingsgroep X verboden’?
Afgelopen week liep ik de collegezaal aan mijn oude universiteit in Nijmegen uit, en ik vroeg me af: zijn er over twintig jaar nog wel studenten taal- en cultuurstudies? Wordt wetenschappelijke onafhankelijkheid en kritisch nadenken iets dat tot het verleden gaat behoren? Iets dat ooit bestond, in een andere tijd en een andere wereld.
Ik denk met weemoed terug aan de middag die ik ooit op Harvard doorbracht. Ik trok een maand met mijn rugzak langs de oostkust van de VS en liep op mijn verregende Vans over het universiteitsterrein. Ik vergaapte me aan de enorme bibliotheken en de hoge bomen. Raakte aan de praat met een Nederlandse jongen die een jaar aan Harvard studeerde, at ijs en nacho’s met hem. Besprak het universiteitsleven. In de jaren erna zagen we elkaar af en toe in Nederland bij een glas bier, in Nijmegen (waar ik studeerde) of Leiden (waar hij studeerde).
Ik kan alleen maar hopen dat er nog generaties zullen zijn die hetzelfde ervaren als ik. Naar het buitenland kunnen reizen om te studeren of je te verwonderen. Geluiden en tegengeluiden tegen elkaar te leren afwegen. Op een donderdagmiddag mogen afreizen naar je vroegere universiteit en kennis mogen overdragen.
0 reacties